Cuộc tranh chấp ‘vương quyền’ tại Coteccons: Bài học đắt giá cho quản trị doanh nghiệp
Trong giới tài chính và cộng đồng Chungcong, cuộc đối đầu tại Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons (CTD) không chỉ là một sự kiện thay đổi nhân sự, mà là “cơn địa chấn” làm thay đổi hoàn toàn cục diện ngành xây dựng Việt Nam. Từ một biểu tượng bất bại dưới thời ông Nguyễn Bá Dương, Coteccons đã phải trải qua những ngày tháng “nội chiến” khốc liệt trước khi tìm thấy hình hài mới.
1. Nguồn cơn mâu thuẫn: “Cơm không lành, canh không ngọt”
Cuộc chiến vương quyền tại Coteccons bắt nguồn từ sự xung đột gay gắt giữa nhóm cổ đông sáng lập (đại diện là ông Nguyễn Bá Dương) và nhóm cổ đông ngoại (dẫn đầu bởi Kusto Group).
Xung đột lợi ích trong “Hệ sinh thái”: Kusto Group cáo buộc ban lãnh đạo Coteccons tập trung nguồn lực, ưu tiên các hợp đồng béo bở cho các công ty thành viên trong hệ sinh thái như Ricons, Unicons… thay vì dồn lực cho Coteccons.
Sự thiếu minh bạch: Các cổ đông ngoại yêu cầu kiểm toán đặc biệt để làm rõ các giao dịch nội bộ, điều mà phía ông Nguyễn Bá Dương cho là sự can thiệp quá sâu vào quyền điều hành và có ý đồ “thâu tóm” doanh nghiệp.
- Năm 2012, Coteccons chấp nhận phát hành 10,43 triệu cổ phiếu riêng lẻ (tương đương 24,7% cổ phần) cho Kusto Group với mức giá phát hành là 50.000 đồng/CP. Thương vụ mang về cho Coteccons hơn 520 tỷ đồng.
Sự bất đồng về tầm nhìn giữa một bên muốn duy trì mô hình “gia đình trị” để giữ nhịp tăng trưởng nhanh và một bên đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối theo chuẩn quốc tế đã đẩy mâu thuẫn lên đỉnh điểm.
2. Đỉnh điểm “Nội chiến”: Cuộc tháo chạy của những công thần
Giai đoạn 2017 – 2020, chứng kiến những màn đối đầu trực diện tại các kỳ Đại hội đồng cổ đông. Những tuyên bố đanh thép, những lá thư tố cáo và đỉnh điểm là yêu cầu bãi nhiệm Chủ tịch HĐQT đã làm rúng động thị trường.
Tháng 10/2020: Ông Nguyễn Bá Dương chính thức từ nhiệm. Sự ra đi của người “thuyền trưởng” vĩ đại kéo theo làn sóng rời bỏ của hàng loạt nhân sự cấp cao – những “kiến trúc sư” đã tạo nên vinh quang cho Coteccons.
Hệ quả tức thì: Coteccons rơi vào trạng thái “chảy máu chất xám” nghiêm trọng. Niềm tin của các chủ đầu tư lớn bị lung lay khi những gương mặt quen thuộc đứng sau các dự án biểu tượng không còn tại vị.
3. Tác động nặng nề đến hoạt động kinh doanh
Tranh chấp quyền lực không chỉ dừng lại ở những con số trên bàn giấy mà trực tiếp “đánh” vào túi tiền của doanh nghiệp và cổ đông.
Kết quả kinh doanh lao dốc: Sau khi ông Dương rời đi, lợi nhuận của Coteccons trong quý 2/2021 xuống mức thấp nhất trong vòng 12 năm. Doanh thu thuần giảm một nửa so với cùng kỳ, phản ánh sự đình trệ trong việc đấu thầu các dự án mới.
Mất vị thế “ông vua” ngành xây dựng: Trong khi Coteccons bận rộn với việc tái cơ cấu, các đối thủ và cả những “người cũ” (thành lập nên Newtecons, Sol E&C) đã nhanh chóng vươn lên chiếm lĩnh thị phần. Trong năm 2022, SOL E&C cho biết được công bố là doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhất ngành Xây dựng Việt Nam theo bảng xếp hạng FAST500 của VNR (tháng 4/2022), đồng thời ghi nhận doanh thu gần 4.500 tỷ đồng (tăng trưởng gấp 3 lần so với cùng kỳ năm 2021).
Chi phí quản lý tăng vọt: Việc trích lập dự phòng nợ khó đòi và chi phí để vận hành bộ máy mới dưới thời ông Bolat Duisenov đã bào mòn đáng kể lợi nhuận của doanh nghiệp.
- Năm 2022, Newtecons đã cán mốc kế hoạch doanh thu 10.000 tỷ đồng, tăng trưởng vượt trội so với loạt nhà thầu còn lại trong bối cảnh thị trường nội địa đang co hẹp và áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt. Với kết quả này, Newtecons đã có bước nhảy vọt lên Top 3 ngành, chỉ xếp sau Hoà Bình (kế hoạch 17.500 tỷ đồng) và Coteccons (kế hoạch 15.000 tỷ đồng).
4. Bài học về quản trị và sự trỗi dậy của cộng đồng Chungcong
Nhìn lại cuộc nội chiến tại Coteccons, chúng ta thấy rõ bài học đắt giá về Quản trị doanh nghiệp (Corporate Governance).
Sự minh bạch là sống còn: Khi doanh nghiệp đạt đến quy mô lớn, việc nhập nhằng giữa lợi ích cá nhân và cổ đông là “tử huyệt” khiến các quỹ ngoại sẵn sàng xuống tay.
Sự chuẩn bị cho chuyển giao: Việc quá phụ thuộc vào một cá nhân (người sáng lập) khiến doanh nghiệp chao đảo khi có biến động thượng tầng.
Góc nhìn từ cộng đồng Chungcong: Những nhà đầu tư và chuyên gia trong giới Chungcong nhận định rằng, sự thay đổi này dù đau đớn nhưng là cần thiết để Coteccons thoát xác, hướng tới mô hình quản trị minh bạch và chuyên nghiệp hơn.
5. Coteccons hôm nay: “Quả ngọt” sau bão giông?
Sau hơn 3 năm tái cấu trúc, Coteccons đang dần lấy lại phong độ. Việc trúng thầu dự án tỷ đô của LEGO và hàng loạt dự án hạ tầng lớn cho thấy doanh nghiệp đã vượt qua được cái bóng của quá khứ. Tuy nhiên, sự cạnh tranh từ “hệ sinh thái mới” của ông Nguyễn Bá Dương vẫn là một thách thức không nhỏ.
Cuộc tranh chấp vương quyền tại Coteccons là một chương bi tráng nhưng đầy giá trị trong lịch sử kinh tế Việt Nam. Nó nhắc nhở chúng ta rằng: Quyền lực có thể đổi chủ, nhưng giá trị cốt lõi của sự minh bạch và bền vững mới là thứ giúp doanh nghiệp trường tồn. Đây mãi là một bài học kinh điển về sự va chạm giữa cũ và mới, giữa cảm tính và lý tính trong quản trị đỉnh cao.
